श्री श्री रविशंकर यांचा गुरुपौर्णिमा संदेश

22 2013 Jul

माँन्ट रियल, कँनडा

ओम नमःप्रणवअर्थाय शुद्ध ज्ञान एकअमूर्तये निर्मल प्रशान्ताय श्री दक्षिणामूर्तये नमः|| ( (जे सदैव शुद्ध आणि शांत असून, जे प्रत्यक्ष सात्विक ज्ञानाचा अवतार असून, जे सर्वार्थाने सर्वोच्च असा ओम सूचक अर्थ असलेल्या दक्षिणमूर्तीला माझा नमस्कार असो.) कोणे एकेकाळी एक गुरु समुदायामध्ये बसले होते आणि अनेक लोक तेथे येऊन त्यांचा आशीर्वाद घेत होते. ते बराच वेळ शांत बसले होते पण जेंव्हा कोणी त्यांच्याकडे येऊन काही विचारात असे तेंव्हा ते म्हणत, ' अरे, तुम्ही खूप नशीबवान आहात!' असे असताना एक विद्यार्थी गुरुदेवांकडे आला आणि म्हणाला ' मी माझ्या परीक्षेत नापास झालो आहे.' गुरुदेव म्हणाले, ' तू खूप नशीबवान आहेस!' दुसरा मनुष्य म्हणाला, ' गुरुदेव, मी माझी नोकरी गमावली आहे.' त्यावर गुरु म्हणाले, ' तू खूप नशीबवान आहेस! तिसरा मनुष्य म्हणाला, ' माझे कोणतेच मित्र माझ्याशी बोलत नाहीत, ते सर्व माझे शत्रू झाले आहेत' त्यावर गुरु म्हणाले, ' तू खूप नशीबवान आहेस! अजून एक सद्गृहस्थ म्हणाले, 'माझी बायको मला सोडून गेली आहे' त्यावर गुरु म्हणाले, ' तू खूप नशीबवान आहेस! अशातर्हेने कोणी काहीही प्रश्न घेऊन आला तरी त्यावर गुरुदेव म्हणत होते, ' तू खूप नशीबवान आहेस! आणि आश्चर्य म्हणजे अचानकपणे त्यांच्याबाबतीत काहीतरी घडून ते एकदम आनंदी होऊन तेथून निघून जात होते. मग एक सद्गृहस्थ आले आणि म्हणाले, ' गुरुदेव, मी खूप नशीबवान आहे, कारण माझ्या आयुष्यात तुम्ही आहात. त्याबद्धल मी खूप ऋणी आहे.' असे म्हणताच गुरुदेव क्रोधीत झाले आणि त्यांनी त्याला एक थप्पड दिली! तेथे बसलेले एक गृहस्थ हा सर्व प्रकार पाहून चक्रावून गेले! ते म्हणाले, ' मी जे बघितले त्यावर माझा विश्वास बसत नाहीये. जो मी ऋणी आहे असे म्हणतो त्याला एक थप्पड मिळते आणि जे त्यांच्याकडे रडत येत आहेत त्यांना ते सांगत आहेत कि ते नशीबवान आहेत!'. त्यांना तर काही समजत नव्हते. साधारणपणे जे काही चालले आहे त्याबद्धल ते गुरूला विचारू शकत नव्हते म्हणून त्यांनी मग तेथे बसलेल्या इतर भक्तांना विचारले, ' हा काय प्रकार चालला आहे हे मला कृपा करून सांगाल काय. कारण तुम्ही येथे बराच वेळ बसला आहात. या गुरूंना काय म्हणायचे आहे हे मला समजत नाहीये. ते पूर्णपणे तर्क विसंगत आहे. नेहमीप्रमाणे प्रत्येक भक्ताचे आपले असे एक वेगळे स्पष्टीकरण होते. म्हणून मग त्यातले एक ज्येष्ठ भक्त म्हणाले. ' होय, ते म्हणाले ते योग्यच आहे.' बंगलोर आश्रमात एका वयस्कर गृहस्थाने सांगितलेला प्रसंग मला आठवत आहे.ते मला म्हणाले होते कि त्यावेळी म्हणजे १९४२ मध्ये बंगलोरमध्ये फक्त एक सर्जन होते आणि हे सर्जन त्यांच्या वैद्यकीय परीक्षेत सातवेळा नापास झाले होते. त्यावेळेला जेंव्हा कोणावर अंतर्पुच्छचे शल्यकर्म केले जायचे तेंव्हा एक ठराविक नस जर कापली गेली तर रोगी मारून जायचे. आपण कोणती नस कापायचो हे त्यांना काळात नव्हते. त्यावेळी या गृहस्थांनी ( सात वेळा नापास झालेल्या) ती नस कोणती हे शोधून काढले त्यामुळे त्यांना बरीच प्रसिद्धी मिळाली आणि लोक त्यांचा आदर करू लागले. काही दिवसांनी त्यांना एक आंतर राष्ट्रीय पुरस्कार पण मिळाला. पण ते वैद्यकीय परीक्षेत सात वेळा नापास झाले होते! याचा अर्थ असा कि जर कोणी परीक्षेत नापास झाले तर ते अधिक अभ्यास करीत असत.  जेंव्हा तुम्ही एकदा अभ्यास करून परीक्षेला बसलात आणि योगायोगाने पास झालात तर तुम्ही शिकलेले सर्व विसरून जाता.पण जेंव्हा तुम्ही नापास होता तेंव्हा परत अभ्यासकरून तुम्ही त्यात निष्णात होता. तुम्ही जर गणितात नापास झालात तर घोकंपट्टी करून ते सर्व तोंडपाठ करता. याचा अर्थ असा कि जेंव्हा कोणी नापास झाले तर ते चांगले का तर ते अजून अभ्यास करून चांगले डॉक्टर किंवा चांगले इंजिनियर (हसतात) होतात. याचा अर्थ असा कि तोच अभ्यास करायला त्यांना अधिक श्रम करायला लागतात. म्हणून एक ज्येष्ठ भक्त म्हणाले,' त्या विद्यार्थ्याला तो खूप नशीबवान आहेस असे म्हणाले कारण तो आता जास्त अभ्यास करीत आहे.' जे सद्गृहस्थ म्हणाले कि 'माझी नोकरी गमावली आहे' , ते ज्येष्ठ भक्त पुढे सांगू लागले ' होय, गुरुदेव योग्य तेच म्हणाले. जेंव्हा तुम्ही नोकरी करीत असता तेंव्हा तुम्ही स्वतः विषयी विचार करीत नाही. आता जेंव्हा तुम्ही नोकरी गमावली आहे तेंव्हा तुम्ही शांतपणे विचार करून तुम्ही कोण आहात आणि तुम्हाला काय पाहिजे आहे याचा विचार करू शकता. तुम्हाला आयुष्याविषयी विचार करायला सवड मिळेल! जे नोकरी करीत असतात ते वेळ मिळत नाही म्हणून नेहमी तक्रार करीत असतात. आता तुमच्याकडे वेळ आहे !! आयुष्यात वेळ मिळणे यालापण मोठे नशीब लागते. स्वतः वर विचार करायला, देवत्वाविषयी विचार करायला, सत्याचा शोध घ्यायला वेळ मिळणे हे निश्चितच मोठे नशीब आहे. जे सद्गृहस्थ म्हणाले कि त्यांची बायको त्यांना सोडून गेली, त्यांच्या बाबतीत गुरुदेव योग्य तेच म्हणाले! आज पर्यंत ते अत्यंत असंवेदनशीलपणे आयुष्य कंठीत होते.आपल्या बायकोला कश्याची गरज आहे हे बघण्याची त्यांनागरज वाटली नाही. कोणी तुमच्यापासून दूर गेल्यावर त्यांची खरी किंमत समजते. मग तुम्ही तुमच्या चुकांकडे गंभीरपणे बघायला लागता.काही गोष्टी तुम्ही अधिक चांगल्यापद्धतीने हाताळू शकला असता याची तुम्हाला जाणीव होते. म्हणून ते सद्गृहस्थ आता स्त्री विषयक प्रश्नाकडे जास्ती संवेदनशील झाल्यामुळे नशीबवान ठरले होते. तुम्ही जर एका स्त्रीच्या उन्नतीकडे लक्ष द्यायला लागलात, तिच्या भावनांकडे लक्ष द्यायला लागलात, तिच्या मानसिक आणि शारीरिक गरजांकडे लक्ष द्यायला लागलात तर ती तुम्हाला का सोडून जाईल? तुम्ही निश्तितच काहीतरी अयोग्य केले असले पाहिजे.तुम्ही स्त्री विषयी संवेदनशील असायला पाहिजे याची तिने तुम्हाला जाणीव करून दिली. त्यांना हे समजले आणि मग ते आनंदी झाले. आणि या प्रमाणे, आयुष्याच्या प्रत्येक टप्प्यावर , जेंव्हा तुम्ही काही गमावता तेंव्हा तुम्ही दुखी होता पण हेच प्रत्येक दुखः तुम्हाला जागृत करीत असते. मानवी चेतनेचे तीन स्तर असतात. पहिला म्हणजे आळस. आपण हिंदीत ज्याला "घोर जडता" म्हणतो म्हणजे असंवेदनशील.निष्क्रियतेच्या या स्थितीत तुम्हाला कश्याची जाणीव नसते.या स्थितीत जेंव्हा तुम्हाला आयुष्यातील दुःखाची जाणीव व्हायला लागते, तेंव्हा ती विवेक आणि वैराग्य जागृत व्हायला लागतात. जेंव्हा तुमच्या आयुष्यात वैराग्य जागृत होते तेंव्हा तुम्ही नशीबवान असता! जेंव्हा तुमचे सर्व मित्र तुम्हाला सोडून गेले असतील तर त्यांनी तुम्हाला तुमच्याविषयी,तुम्ही कोण आहात, तुम्ही काय आहात, आणि सत्य काय आहे यावर चिंतन करायला वेळ दिला आहे होय कि नाही? म्हणून तुम्ही खूप नशीबवान आहात. सर्व आयुष्य कष्टदाई आहे याची जाणीव होणे हि पहिली पायरी होय. आयुष्य कष्टदाई आहे. आयुष्य दुखीः आहे. म्हणून लोक धार्मिक होतात . हि झाली एक पायरी. पुढची पायरी म्हणजे आयुष्य आनंदमय आहे याची जाणीव होणे! प्रथम तुम्हाला अशी जाणीव होते कि हे सर्व कष्टदाई आहे.नंतर या सर्व दुखःप्रद गोष्टींपासून पुढची पायरी म्हणजे, ' दुखः कोठे आहे? चला, जागे व्हा'! अशा स्थितीत गुरूचा आयुष्यात प्रवेश होतो. गुरूची उपस्थिती किंवा जेंव्हा गुरु-तत्वाचा उदय होतो सर्व दुखः निवारण होते आणि आयुष्यात आनंदाचा प्रवेश होतो. पूर्ण आनंद ! आयुष्य म्हणजे आनंद! आयुष्य हि एक लीला आहे! असे प्रत्ययास यायला लागते. आता, शेवटचा माणूस जो म्हणाला होता कि, ' मी खूप नशीबवान आहे 'त्याला थप्पड का मिळाली? ज्येष्ठ भक्त म्हणाले,' गुरुदेवांनी त्याला थप्पड दिली कारण तो आत्म केंद्रित झाला होता, ' मी " नशीबवान आहे. थप्पड मिळताच त्याच्या जाणीव झाली कि ' तुम्ही अस्तित्वात नाही असे समजून जगा'. सहसा लोक अस्तित्वात असतात पण आयुष्य जगत नाहीत. आयुष्याशिवाय जगणे म्हणजे अज्ञान होय. आपण अस्तित्वात नाही असे समजून जगणे म्हणजे आत्म-प्रबोधन होय. ती एक थप्पड मिळताच तो जागा झाला. त्या शेवटच्या गृहस्थाला ती थप्पड मिळताच तो संदेश समजून तो आनंदी झाला! उपकृत होण्यासाठी कशाची आवश्यकता असते? उपकृत होण्यासाठी दोघांची गरज असते आणि गुरु म्हणाले, ' अरे, जागा हो , तू आणि मी काय दोन आहोत काय ? आपण तर एकच आहोत. येथे मी नाही आणि तू नाही. येथे तर एकच दैवत्व अस्तित्वात आहे आणि हे सर्व एक नाटक, एक लीला आहे. त्याचा आनंद उपभोग! तुम्हाला जेंव्हा याची जाणीव होते तेंव्हा आयुष्यातून दुखः नाहीसे होते. प्रत्येक आव्हान हि एक संधी असते, आणि प्रत्येक संधी हि दैवात्वाकडे जायची एक पायरी असते. हाच या गोष्टीचा सारांश आहे.  अजून एक गोष्ट. आपल्या हाताची सर्व बोटे वेगळी असतात. कोणतीही दोन बोटे एकसारखी नसतात. असेच एकदा सर्व बोटांमध्ये असा वाद उत्पन्न झाला कि सर्वात महान कोण आहे. अंगठा म्हणाला, ' असे पहा कि मीच महान आहे.मी सर्वात जड असून जेंव्हा कोणी विजयी होतो तेंव्हा मला उंचावून विजयाची निशाणी म्हणून दाखवितात. त्यांना जर एखाद्या गोष्टीसाठी परवानगी द्यायची असेल तरी मला उंचावून दाखविले जाते.ते असे करतात कारण मी महान आहे. मी सर्वात सशक्त आहे.माझ्यात खरी शक्ती आहे! अगदी अशिक्षित असला तरी तो माझा उपयोग सही सारखा करतो.' अशा तर्हेने अंगठा म्हनला कि तोच महान आहे. तर्जनी म्हणाली,' अरे, जेंव्हा लोकांना दिशा दाखवायची असते , तेंव्हा ते माझा उपयोग करतात. ज्यांच्या कडे शहाणपण आहे ते मार्गदर्शन करतात. मीच आयुष्याला दिशा दाखवितो आणि म्हणून मीच महान आहे. नंतर मधले बोट म्हणाले,'मला वाटते कि तुम्ही सर्वजण आंधळे आहात! कोणाचाही हात पकडा आणि बघा कि कोण सर्वात उंच आहे.मीच सर्वात उंच आहे! तुम्ही विनाकारण वाद का घालीत आहात. असा वाद घालणे म्हणजे भर दुपारी सूर्य आहे कि नाही असा वाद घालण्यासारखे आहे. त्यावर अनामिका म्हणाली,' मला तुमच्या सर्वांचे हसू येत आहे.लोक त्यांचे अलंकार कोठे घालतात? अंगठ्याला कोणी अलंकार घालीत नाहीत. अंगठी नेहमी अनामिकेतच शोभून दिसते.मीच सर्वात महान आहे. जगातील लोकांना हे ओळखिले आहे कि मीच सर्वात महान आहे. हे ऐकून करंगळी हसत सुटली! बाकीच्या बोटांनी तिला विचारले कि, ' तू का हसत आहेस?'  त्यावर ती म्हणाली,' जेंव्हा कोणी मोठी व्यक्ती येते तेंव्हा सर्वात पुढे कोण असते?( जेंव्हा नमस्कारासाठी किंवा प्रार्थनेसाठी हात जोडले जातात तेंव्हा करंगळी सर्वात पुढे असते.) जेंव्हा कोणी देवळात प्रार्थनेसाठी जाते, तेंव्हा सर्वात पुढे कोण असते?जो महान असतो तोच देवाच्या पुढे जातो!म्हणून मी देवाच्या जवळ आहे. जो देवाच्या जवळ असतो तोच महान हो ! म्हणून मीच महान आहे! अशा तर्हेने प्रत्येक बोटापाशी महान होण्यासाठी काहीतरी कारण होते. म्हणून, तुमच्यातील महानता ओळखा आणि दुसऱ्यालोकातील मोठेपणा ओळखा. मग तेथे तुम्ही उरणार नाही आणि तेथे दुसरे कोणी उरणार नाही आणि तेच नमस्ते होय! तोच पूर्णानंद होय. भगवान गौतम बुद्धांनी या जडतेपासून तुम्हाला त्यात दुखः दडले आहे हे दाखविले आणि या दुख्खापासून तुम्हाला अशा जागी नेले कि जेथे सर्व आनंद भरून राहिला आहे यालाच वेदांत म्हणतात ( एक तत्वज्ञानाची परंपरा जेथे असे आत्म प्रबोधन सांगितले आहे कि जे मिळाल्यानंतर एखाद्याला अंतिम सत्याची जाणीव होते.) मी म्हणजे कोणी नाही तर शून्यत्व आहे आणि मीच सर्वकाही आहे म्हणजे पूर्णता आहे; ध्यान आणि उत्सव , हे सर्व एकत्र असते! आणि आजचा दिवस हा ध्यान आणि उत्सव हे दोन्ही साजरे करण्याचा आहे (पूर्णत्व)!

आयुष्य आणि गुरु अविभाज्य आहेत

गुरुजींचे गुरु पौर्णिमेच्या दिवसाचे  प्रवचन 

मोन्त्रिअल, १५ जुलै  २०११ : 

आयुष्य आणि गुरु अविभाज्य आहेत. तुमचे आयुष्य गुरु तत्व आहे. तुमच्या आयुष्यावर एक प्रकाश झोत टाका. ज्ञान जे तुमच्या आयुष्यातून उजळेल - तुम्ही आदर दिला पाहिजे, आणि त्यालाच गुरूचा आदर म्हणतात.  हे पहा, आयुष्याने तुम्हाला इतक्या गोष्टी शिकवल्या आहेत - तुम्ही काय चुकीचे केले आणि काय बरोबर केले, आणि तुम्ही तुमच्या आयुष्यावर प्रकाश टाकला नाही, तर गुरु तिथे नसतो.  तुमच्या आयुष्याकडे बघा आणि आयुष्याने दिलेल्या ज्ञानाचा आदर करा. त्यालाच गुरूचा आदर म्हणतात. तुम्ही माझ्याबरोबर आहात का? हे काहीतरी महत्वाचे आहे.

आयुष्य आणि गुरु अविभाज्य आहेत. तुम्ही आयुष्यावर प्रकाश टाकता, आणि जेंव्हा ज्ञान असते, ज्ञानाचा आदर करा. ज्ञान हेच गुरुतत्त्व आहे. तर, तुमच्यामध्ये गुरु तत्व आहे, ज्ञान आहे. प्रत्येकामध्ये ज्ञान आहे.  त्यावर प्रकाश टाका. आयुष्यात ज्ञान म्हणजे पाहत आहे; ज्ञान आले आहे;ज्ञानाचा आदर करा. आपण जेंव्हा ज्ञानाचा आदर करणे थांबवतो तेंव्हा अंधार येतो, तेंव्हा  पौर्णिमेचा चंद्र नसतो, तिथे चंद्रच नसतो. चंद्र म्हणजे मन आणि आणि जेंव्हा तो ज्ञानाने पूर्ण भरलेला असतो तेंव्हा गुरु पौर्णिमा असते. त्यामुळे जेंव्हा तुम्ही आयुष्याने काय शिकवले त्याचा आदर केलात तर प्रत्येक दिवस तुमच्यासाठी गुरु पौर्णिमा असू शकते.

बऱ्याच वेळा आपण आपले तोंड दुसरीकडे फिरवतो, डोळे बंद करतो आणि आपल्या इच्छा गिळून टाकतो. मला हे, हे, हे आणि हे हवे आहे - ज्ञानाचा मान न ठेवता आपण इच्छा गिळून टाकतो.  हे पहा, देणाऱ्याने तसेही दिले आहे, त्याने तुम्हाला खूप काही दिले आहे. पहिली गोष्ट ही की ज्ञानाचा आदर ठेवा, दुसरी गोष्ट अशी की या गुरु पौर्णिमेला तुम्हाला दिली गेलेली भेट वापरा.  तुम्हाला खूप आशीर्वाद दिले गेले आहेत. तुम्हाला जे आशीर्वाद मिळाले आहेत त्यांचा वापर करा आणि तुम्हाला अजून मिळेल. त्देणारा न दमात देत आहे आणि तुमच्याकडून काही ओळख पण नकोय आणि तुम्हाला असे भासवतो की ते तुमचेच आहे.  देणारा देतो आणि तुम्हाला अशी भावना देतो की ते तुम्ही मिळवले आहे. देणाऱ्याला अंत नाही, आणि देण्याने तो दमणार पण नाही, देणारा देतो;  अनंत तुम्हाला भरपूर देत राहतो, आणि आपल्याला जे मिळाले आहे ते आपण चांगल्यासाठी वापरले पाहिजे.

तुम्हाला एक चांगले भाषण दिले आहे; ते चांगल्यासाठी वापरा. तुमचे भाषण तक्रारींसाठी, आरोपांसाठी, वाईट गोष्टी बोलण्यासाठी वापरू नका. तुम्हाला उत्तम बुद्धी दिली आहे, बुद्धी वापरा. लोक बुद्धी वापरण्यामध्ये इतका कंजूसपणा का करतात ते मला कळत नाही.   तुम्हाला वाईन माहित आहे, ती जेवढी जुनी होईल तेवढी चांगली आणि महाग होत जाते. मी असे  ऐकले आहे, वाईन कधी घेतली नाही. त्याच प्रमाणे बुद्धी वापरा ती चांगली होत जाईल. आपण ते जेव्हडे चांगल्यासाठी वापरू, तेव्हडी ती जास्त तरतरीत होत जाईल. काळजी करू नका. तुम्ही असा विचार करू नका की बुद्धी वापरल्याने कमी होईल. ती न वापरल्याने, ती कमी होईल. तुमची बुद्धी चांगल्यासाठी वापरा. तुमचा आवाज सुस्वर असेल, तर चांगल्यासाठी वापरा. तुमच्या शरीरात ताकद आहे, सेवा करा.  तर, आपल्याला जे काही दिले गेले आहे, ते चांगल्यासाठी वापरा. जेंव्हा मी चांगल्या वापरासाठी म्हणतो, तेंव्हा ते स्वतःसाठी नाही तर समाजासाठी, जगासाठी वापरा. देवत्व जगात राहते. तर जगाची सेवा करणे म्हणजे देवत्वाची पूजा आहे.

ज्ञानाचा आदर केल्याने आयुष्याचा स्तर उंचावतो. आणि तुम्हाला हे दोन जेंव्हा लक्षात येईल तेंव्हा तुम्ही कृतज्ञ होता आणि जेंव्हा तुम्ही कृतज्ञ होता, भावनांनी पूर्ण, तेंव्हा ते अनंताला भावते. एवढेच  !

हे जाणून घ्या की प्रत्येकामध्ये गुरु आहे आणि ज्ञानाचा प्रकाश देतो आहे, तिथे आरती करा, तिथे आत असलेल्या गुरु साथी. आरती करणे म्हणजे काय? परमानंद, अशा परमानंदामध्ये ज्ञानाबरोबर जाणे, आयुष्याने आपल्याला काय दिले आहे त्यावर प्रकाश टाकणे. सत्य काय आणि असत्य काय? बरोबर काय आणि चूक काय? आपण जे बरोबर नाही ते का निवडले, ते करायला आपल्याला कशाने भाग पडले आणि बरोबर काय आणि चूक काय? हे तुम्हाला कुणाला विचारायला नको. तुमच्या आतले काहीतरी तुम्हाला सांगते. हो की नाही? आत काहीतरी टोचते, हे चुकीचे आहे. त्याचा आदर करा, आदर करा! तुम्ही ऐकत आहात? सगळे?

हे खूप सोप्पे आहे, तरी गहन आहे.

तुम्हाला माहिती आहे, धार्मिक असणे आणि धार्मिकता न दाखवणे ही एक सुंदर गोष्ट आहे. जर कोणी तुम्हाला भेटवस्तू दिली आणि भेटवस्तू दिल्याची भावना दिली, तर ती भेट आहे? बघ, मी तुला भेट देतो आहे, मी तुला भेट देतो आहे. दहा वेळा कोणीतरी सांगते आणि हातात चोकलेट देते, तुम्ही काय म्हणता? तुझ्याकडेच ठेव, मला नको. त्याचप्रमाणे जेंव्हा धार्मिक असूनही आपण धार्मिकता दाखवत नाही; मी बरोबर आहे, मी बरोबर आहे. धार्मिकता दाखवणे राग आणते, निराशा आणते आणि या ना त्या दृष्टीने चुकीचे ठरवते. एका दृष्टीने तुम्ही बरोबर असाल. दुसऱ्या दृष्टीने तुम्ही चूक असता. तुम्ही माझ्याबरोबर  आहात ना? याचा काही अर्थ आहे का? बरोबर असणे आणि धार्मिकता न दाखवणे, शुद्ध असणे आणि त्याचा अभिमान नसणे, दयाळू असणे आणि त्याचे प्रदर्शन न मांडणे - मी काय म्हणत आहे ते तुम्हाला दिसते आहे का?  हुशार असणे आणि ' पहा मी किती हुशार आहे' असा बाजा न वाजवणे - त्यातला रस निघून जातो, बरोबर, तुम्ही काय म्हणता? हुशार असणे आणि स्वाभाविक असणे, अगदी स्वाभाविक, साधे, साधेपणा; कधी कधी  मूर्ख बनायला पण तयार असणे. हे खूप सुंदर ज्ञान आहे. तुमचे आयुष्यच हे तुमच्याकडे आणते आणि तुमच्या आयुष्यात दाखवते. तुमच्या आयुष्यावर चिंतन करा, परत परत आणि परत आणि परत आणि परत. खूप छान!

खोलीच्या शेवटी लांब इकडे तिकडे करणाऱ्या लोकांकडे पाहून, श्री श्री म्हणाले:

काही लोक असतात की जे सारखे वर खाली जात असतात, त्यांना माहित नसते की कुठे जायचे किंवा काय करायचे. तिथेच आपल्याला मार्गदर्शक लागतो, एक गुरु, काही लोक त्याच रस्त्यावरून वर खाली करत असतात, दार कुठे आहे हे माहित नसते , आणि कुठून आत जायचे ते माहित नसते. पहा, आजूबाजूच्या लहान लहान गोष्टी नीट पहिल्याने सुद्धा किती टरी शिकायला मिळते.

एका संताबद्दल एक गोष्ट आहे; मला वाटते संत रामदासांची . ते पहाटे एका गावातून चालत निघाले होते आणि एक बाई, तिच्या झोपडीच्या बाहेर समोर झाडत होती, आणि ती म्हणाली, 'राम उठ, अजून किती वेळ झोपणार आहेस?', तिने तिचा आत झोपलेल्या मुलाला हाक मारली. एक तरुण मुलगा, ज्याचे पण नाव राम होते. जेंव्हा त्या संताने ते ऐकले , ज्याचे नाव राम होते, तो लगेच म्हणाला, ' अरे, कोणीतरी मला जागे व्हायला सांगत आहे'. असे म्हणतात की त्याच क्षणी तो खरोखरच जागा झाला. म्हणाला, 'वाह!', खरच तो इतका उत्साहित झाला. ते म्हणाले, त्यानंतर मी कधी झोपलोच नाही, मी इतका तरतरीत झालो, माझे मन सारखे भूतकाळ आणि भविष्यकाळात जाऊन उसळत होते'.

त्याला कोणीही सांगितले नाही, की तू हे केले पाहिजेस, तू ते केले पाहिजेस आणि मान तुला असे फिरवू शकते. आपले मान त्याची स्वतःची माया बनवते, स्वतःचे जग बनवते, त्याचा स्वतःचा बुडबुडा आणि आपण स्वतःच्याच बुडबुड्यात फिरत राहतो. आपण सगळे जग आपल्याच चष्म्यातून पाहत असतो आणि सगळे तसेच मनात असतो. याला विपर्याय म्हणतात.

विपर्याय म्हणजे रंगवलेली दृष्टी, बरोबर नसलेली दृष्टी. तर गुरु तत्व किंवा ज्ञान असा प्रकाश आहे की ज्याने तुम्ही खरच जागे होता अनो पाहता - ओह, हे असेच आहे!

मला एक सांगा, तुमच्यापैकी किती जणांना असे वाटले की तुमची मते चुकलेली आहे?

पहा, बऱ्याच वेळा तुमचे निर्णय चुकले आहेत पण तुम्ही जेंव्हा निर्णयात होता, तुम्ही विचार केलात की या गोष्टी अशाच आहेत - तो बुड बुडा आहे ज्यात आपण असतो, गुरु तत्व म्हणजे बुड बुड्यातून बाहेर येणे, स्वतःच्या आयुष्यावर प्रकाश टाकणे,  गुरु तत्व म्हणजे त्या बुड बुड्या मधून बाहेर येणे, स्वतःच्या आयुष्यावर प्रकाश टाकणे, आयुष्याने दिलेल्या ज्ञानावर प्रकाश टाकणे. हे पहा. मग आपण पाहतो की आपले निर्णय अधिकाधिक बरोबर होत जातात. आता ९०% निर्णय चुकीचे असतील आणि १०% बरोर, हे खरेतर उलटे झाले पाहिजे. ९०% बरोबर आणि १०% चूक, २% किंवा ३% किंवा १०% चुकणे ठीक आहे.
१. तुमचे स्वतःचे आयुष्य तुमचा गुरु आहे.
२. आयुष्य आणि गुरु अविभाज्य आहेत. हे लहान मुलांच्या शाळेतील शिक्षकांसारखे नाही- तुम्ही काहीतरी शिकता आणि जाता आणि बस्स, पण आयुष्य आणि गुरु अविभाज्य आहे.
३. तुमच्या आयुष्यातील ज्ञान तुमचा गुरु आहे. आयुष्यावर प्रकाश टाका आणि त्यानेच ज्ञान येते.
४.देणाऱ्याने तुम्हाला भरपूर दिले आहे आणि देत आहे, त्याचा चांगला वापर करा. आपण आपल्या क्षमतांचा जेव्हडा चांगला वापर करू तेवढे जास्त आपल्याला मिळत जाते.
५. ज्ञानाचा आदर करा. तुम्हाला माहिती आहे, ज्ञान, त्याचा आदर करा कारण गुरु आणि ज्ञान अविभाज्य आहेत आणि आयुष्य आणि ज्ञान अविभाज्य असावेत. कधी कधी आपण आपले आयुष्य ज्ञानाशिवाय घालवतो. मग तिथे गुरु तत्व नसते. तुम्ही गुरूचा आदर करत नाही. समजले. ते सदगुरू आहे.
६. धार्मिक राहा आणि धार्मिक पणा दाखवू नका. धार्मिकपणा दाखवणे तुम्हाला या ना त्या मार्गाने चूक ठरवतो आणि राग आणि निराशा आणतो. तसेच चांगले असण्याचे पण आहे. जर तुम्ही असे म्हणाल की मी चांगला आहे तर तुम्ही असा विचार करता की बाकीचे वाईट आहेत. ‘मी खूप चांगला आहे’ ते दु:खी  भाव आणते. जे लोक स्वतः खूप चांगले आहेत असा विचार करतात ते स्वतः वाईट आहे असा विचार करणार्यांपेक्षा आनंदी असतात. जे लोक स्वतःला वाईट समजतात, ते काळजी करत नाहीत, पण जर कोणी म्हणेल की ' मी चांगला आहे', तर ते विचार करतात, ' हे माझ्याबरोबर काय होत आहे'. तर मी जर असा विचार केला, ' मी खूप चांगली आहे', माझा चांगुलपणा दाखवणे मला दु:खी बनवू शकते. माझा धार्मिकपणा दाखवणे मला रागिट बनवते. चांगले राहा आणि चांगुलपणा दाखवू नका. इतरांना त्याबद्दल बोलू देत; तुम्ही स्वतःच स्वतःचा बाजा वाजवू नका. दयाळू राहा पण दयाळूपणा दाखवू नका.

आपल्याला हेच करायचे आहे - परत आणि परत परत या गोष्टी गोळा करायच्या आहेत, आणि आपल्या बुद्धीने परत परत शोषून घ्यायचे आहे. हाच सत्संग आहे. सत्संग म्हणजे सत्याबरोबर असणे, हुशारी बरोबर असणे, तुमच्या आत असलेल्या ज्ञानाबरोबर असणे. तुमच्या आतील सत्याबरोबर हात मिळावा, समजले?

देणारा देऊन दमला नाही. तो देऊन कधी दमात नाही आणि ते तुमचेच आहे अशी भावना तुम्हाला देतो. तो दयाळूपणे तुम्हाला देत आहे आणि तुम्हाला त्याचा अभिमान वाटेल अशी भावना देत आहे, ' अरे पहा, हे माझे आहे'. खरेतर, तुमचे काहीच नाही. पण देणारा असा देतो की तुम्हाला घेतल्यासारखे वाटत पण नाही. काय? देणारा असे देतो की ते तुमचेच आहे असे तुम्हाला वाटते, तुम्ही घेतले पण नाही, तोच मोठेपणा आहे आणि तीच सुंदरता आहे.

त्याचप्रमाणे, त्या बाईचे स्वतःच्या मुलाला उद्देशून ओरडणे त्या संताला जागे करू शकले आणि आत्मसाक्षात्कार होऊ शकला, तेच होते - बाई म्हणाली: ' राम तू किती उशीरपर्यंत झोपणार आहेस, जागा हो. कधीपर्यंत झोपणार आहेस?', उठ आणि तिथूनच रामदास स्वामींचा प्रवास सुरु झाला. तुम्ही जागे होण्यासाठी निसर्ग तुम्हाला खूप साऱ्या संधी देत आहे, तुम्ही कधीपर्यंत झोपणार आहात, तुम्ही तुमचे मन कधीपर्यंत  वापरत बसणार आहात का, का, का, का. तक्रार करणारे, रडणारे ओरडणारे मन, जागे व्हा, आयुष्य खूप कमी आहे. या कमी वेळात आयुष्याचा मन ठेवा! ते इतके अनमोल आहे. तुमची कौशल्ये आणि संसाधने , जी तुमच्या दाराशी आली आहेत यांचा चांगला वापर करा. तुमच्याकडे जे आहे त्याचा चांगला वापर करा, तुमचा आवाज, तुमची बुद्धी. कुणी कौतुक करो अथवा ना करो, तुम्ही गा.

© The Art of Living Foundation

गुरु पूर्णिमा संदेश

सोमवार, जुलै २६, २०१०
एका  वर्षात १२ - १३ पोर्णिमा येतात त्यापैकी वैशाख पोर्णिमा संबोधली जाते जन्म आणि ज्ञानासाठी, ज्येष्ठा पोर्णिमा पृथ्वी मातेला आणि आषाढ पोर्णिमा गुरूंच्या स्मृतीत समर्पित केली जाते. ह्यालाच  गुरुपोर्णिमा असे म्हणतात.

हा तो दिवस आहे जेव्हा शिष्य आपल्या गुरूंच्या परीपुर्णतेत जागे होतात आणि जागे करण्यासाठी गुरुला कृतकृत्य होतात. हा आभार द्वैत (तुम्ही आणि मी) नाही तर अद्वैत आहे. ही नदी नाही जी एकीकडून दुसरी कडे वाहत जाईल. तर हा सागर आहेत जो स्वत्वात चालतोय. म्हणून, गुरु पूर्णिमा ही कृतज्ञतेच प्रतिक आहे.

गुरुपुर्णिमा उत्सवाचा उद्देश आहे मागे वळून बघणे आणि मागच्या एक वर्षात आयुष्यात किती प्रगती केली हे पाहण. एका साधका साठी गुरुपुर्णिमा एक महत्वाचा दिवस आहे, नवीन वर्षाचा एक दिवस आहे. हा दिवस आहे एखाद्याचा अध्यात्मिक मार्गावरील प्रगतीचा आढावा घेण्याचा आणि दृढ संकल्पाला नविनिकृत करण्याचा आणि आपल्या ध्येयावर  केंद्रित करण्याचा आणि येणाऱ्या पुढच्या वर्षात काय करायचे आहे यावर मार्ग काढणे. जसा पौर्णिमेचा चंद्र उगवतो आणि मावळतो, कृतज्ञतेचे अश्रू निर्माण होतात आणि स्वतःच्या विशालतेत सामावून जातात.

तुम्हाला माहिती आहे, आपल्या शरीरात लाखो जीवकोश आहेत आणि प्रत्येक कोशाला त्याच स्वतःच आयुष्य असत.बरेच जीवकोश रोज जन्म घेतात आणि मरण पावतात. म्हणून, तुम्ही एक फिरते शहर आहात.कित्येक शहरं या पृथ्वी ग्रहावर  आहेत आणि पृथ्वी ग्रह सूर्या भवती फिरत असतो. त्याच प्रमाणे, कित्येक जीवकोश आहेत आणि कित्येक  जीवजंतू तुमच्या शरीरात आहेत आणि तुम्हाभोवती फिरतात. तुम्ही एक फिरती वस्ती आहात. एका मधाच्या पोळ्यासारख, कित्येक मधमाश्या येतात आणि त्यावर बसतात, पण तिथे एक  राणी मधमाशी असते. जर राणी मधमाशी गेली तर दुसऱ्या माश्या पण जातात.त्याच प्रमाणे,आपल्या शरीरातही परमाणु असतात राणी मधमाशी. जर ते तिथे नसेल तर, सगळाच निघून जाईल. माहित करायच, त्यात छोट्या परमानुचा सगळ्यात छोट स्वरूप, आत्मा किंवा स्वत्व.ती सगळीकडे आहे तरीपण कुठेही नाही. तीच  राणी मधमाशी आहे आणि तेच तुम्ही आहात. आणि तेच दिव्य आहे, आणि तेच गुरु तत्व आहे. ज्याप्रमाणे पितृत्व, मातृत्व, त्याप्रमाणे गुरुत्व देखील आहे. तुम्हाला कोणा ना कोणा सोबत गुरुत्व साकारावं लागत. तुम्ही खेळा, तुम्ही लोकांना जाणत्या किंवा अजाणते पणाने सल्ला द्या आणि मार्गदर्शन करा, आणि त्यांची काळजी घ्या आणि प्रेम द्या. पण हे पूर्ण १०० टक्के करा कुठलीही परतीची अपेक्षा ना करता.त्यालाच गुरुत्वात जगणे म्हणतात, स्वत्वात जगणे. दिव्य, तुम्ही आणि गुरु तत्व यात काहीच फरक राहात नाही. हे सगळ एकाच गोष्टीवर येतं, राणी माशीवर. ध्यान हे आराम आणि विश्रांती ह्यात एक परमाणु सारख आहे.

सर्व गोष्टींचा विचार करा ज्याबद्दल तुम्हाला कृतज्ञ वाटतंय, आणि विचारा तुम्हाला काय हवय. आणि सगळ्यांना आशीर्वाद द्या. आपण सर्व काही प्राप्त करतो, पण प्राप्त करणेच पुरेसे नाही, तर ज्यांना गरज आहे त्यांना आपण द्यायला हवे आणि आशीर्वाद द्यावा.

© The Art of Living Foundation